نکاتي در مورد بريکر:
دژنکتور کليدي است که علاوه بر قطع و وصل خط، حفاظت شبکه را نيز بر عهده دارد و در شرايط اتصال کوتاه شدن شبکه بوسيله عملکرد رله ها قسمت معيوب را مجزا مي نمايد. دژنکتور ها طوري طراحي شده اند که بطور اتوماتيک از طريق رله يا بطور دستي از اتاق فرمان و همچنين از محل ، در شرايط تحت ولتاژ و زير بار و در زمان اتصال کوتاه که جريان عبوري از مدار ممکن است تا 10 برابر جريان نامي در دژنکتور باشد، قادرند مدار را قطع نمايند بدون آنکه آسيبي به آن برسد.
مدار وصل دژنکتور :
با فرمان از راه دور (REMOTE) از اتاق فرمان و از نزديک (LOCAL) بوبين وصل دژنکتور که بوسيله برق DC تغذيه مي شود، تحريک و دژنکنور وصل مي گردد.
مدار قطع دژنکتور:
به طور اتوماتيک از طريق رله و به طريق رله و به طريق دستي از راه دور و نزديک بوبين قطع دژنکتور انرژي دار شده و باعث قطع دژنکتور مي گردد ، چنانچه عمل قطع صورت نگيرد ، اشکالات زير ممکن است وجود داشته باشند:
مدار قطع دژنکتور اشکال دارد که در اين صورت بايستي آلارمTRIP CIRCUIT FAILURE روي تابلو آلارم ها روشن باشند.
مکانيزم دژنکتور و يا سيستم خاموش کننده جرقه اشکال دارد که در اين صورت آلارم CIRCUIT BREAKER FAILURE دريافت مي شود.
اگر اپراتور موفق به رفع اشکالات مذکور نگرديد ، بايستي گروه رلياژ براي بند 1 و گروه تعميرات الکترومکانيک براي بند 2 در محل حاضر و رفع اشکال نمايند.
2- سکسيونر DS Isolator – Disconnect or Switch
کليدي است غير قابل قطع زير بار و جريان اتصال کوتاه را از خودش عبور مي دهد ، يا بعبارت ديگر جهت ايزوله کردن خطا بکار مي رود، قابل قطع زير بار نيست و جريان اتصال کوتاه را تحمل مي کند.
اين کليدها ساختمان بسيار ساده اي دارد که از يک مکانيزم مکانيکي که در دو سر کنتاکت ها را به هم ارتباط داده يا قطع مي کند تشکيل مي شود . قطع و وصل اين کليد با فرمان دستي مکانيکي از محل و يا فرمان الکتريکي از اتاق فرمان يا محل صورت مي گيرد. اين کليد فقط زماني که مدار تحت ولتاژ و يا کلاً بي برق باشد ، قطع و وصل مي گردد چون کنتا کت هاي آن قابل رؤيت است ، براي حفاظت جان افراد بعنوان يکي از تقاط ضمانت استفاده مي گردد.
مثلاً زماني که احتياج به انجام تعميرات روي يکي از تجهيزات اصلي پست باشد، با باز کردن سکسيونرهاي دو طرف آن مي توان دستگاه مورد نظر را کاملاً از منابع برقدار جدا نمود.
يا بعبارت ديگر:
وسيله قطع و وصل سيستم هايي که تقريباً بدون جريان هستند بعبارت ديگر سکسيونر قطعات و وسايلي را که فقط زير ولتاژ هستند از شبکه جدا مي سازد. بدين معني که سکسيونر يک کليد نيست بلکه يک ارتباط دهنده يا قطع کننده مکانيکي بين سيستمها است بدون اينکه مداري بسته شود. سيکسيونر بايد در حالت بسته يک لرتباط گالوانيکي محکم و مطمئن در کنتاکت هر قطب برقرار سازد و مانع افت ولتاژ گردد.
موارد استعمال سيکسيونر:
از آنجايي که سيکسيونر باعث قطع و يا وصل جريان الکتريکي نمي شود براي باز کردن دستگاه بستن هر مدار الکتريکي فشار قوي احتياج به يک کليد ديگر خواهيم داشت بنام کليد قدرت که قادر است مدار را تحت هر شرايطي باز نمي کند و سکسيونر وسيله است براي ارتباط کايد قدرت به شين يا هر قسمت ديگري از شبکه که داراي پتانسيل است لذا طبق قوانين متداول الکتريکي جلوي هر کليد قدرت از 1KV به بالا و يا هر دو طرف در صورتيکه آن خط از دو طرف پتانسيل مي گيرد سيکسيونر نصب مي گردد.
براي جلوگيري از قطع و يا وصل بي موقع و در زير بار سيکسيونر ، معمولاً بين سيکسيونر و کليد قدرت بست اينترلاک ( مکانيکي و الکتريکي ) بنحوي برقرار مي شود که با وصل بودن کليد قدرت نتوان سيکسيونر را قطع يا وصل نمود.
انواع مختلف سيکسونر استفاده شده در پست فولاد
1)سيکسيونر تيغه اي 2)سيکسيونر دوراني
1)سکسيونر تيغه اي
اين سکسيونر بصورت يک پل و مورد استفاده در SVC قرار داده شده است داراي تيغه هايي است که در ضمن قطع کليد عمود بر سطح افق حرکت مي کنند و رد بالاي ايزولاتور قرار مي گيرند.
2)سکسيونر دوراني
سکسيونرهاي مورد استفاده درپست فولاد از نوع سکسيونر دوراني است که داراي دو تيغه متحرک و دوراني مي باشد که با برخورد آنها بهم ارتباط الکتريکي برقرار مي شود .
در اين نوع کليد تيغه ها به موازات سطح افق و يا عمود بر سطح محور پايه ها انجام مي گيرد و داراي اين مزيت است که با کوچک بودن طول بازوي تيغه فاصله هوايي لازم بين دو تيغه بوجود مي آيد و چون تيغه ها با گردش پايه ها باز و بسته مي شوند، عوامل خارجي مثل فشار باد و برف و غيره نمي تواند باعث وصل بي موقع آن گردد. يا به علت يخ زدگي کنتاکت ها در زمستان احتياج به نيروهاي اضافي براي بازکردن آنها نيست.
سکسيونر دوراني در پست فولاد بصورت تکفاز ساخته شده است و بسته به نوع شين بندي شبکه سه تاي آن بصورت متوالي در کنار هم در شبکه سه فاز نصب مي گردد. تمام قطب ها توسط اهرم و ميله بطور مکانيکي بهم متصل و مرتبط مي شوند و داراي فرمان واحد مي باشند که معمولاً موتوري و در حالت اضطراري دستي است.
هر يک از سکسيونرهاي يک فاز داراي دو پايه عايقي که محور داخلي قابل گردش مي باشند که تيغه ها در روي آنها نصب شده است بطوريکه در موقع قطع و يا وصل سسکسيونر پايه ها حول محور خود در خلاف جهت يکديگر به اندازه 90 درجه مي چرخند و باعث قطع و يا وصل کنتاکت ها مي شوند.
3)سکسيونر زمين ES يا EDS
Earth Disconnector Switch
سکسيونر ارت سکسيونري است که خط يا باسبار را ارت مي نمايد . اين سکسيونرمعمولاً در روي پايه سکسيونر خط نصب مي شود و با آن اينترلاک ميباشد .
معمولاً در هنگام تعميرات به منظور تخليه بارهاي موجود از قبل و جلوگيري از القاي الکتريسيته از خطوط مجاور و بي خطر کردن عمليات تعميراتي روي دستگاهها توسط سکسيونر زمين، اتصال زمين برقرار مي شود قبل از وصل سکسيونر زمين رعايت موارد زير ضروري است:
1- دار منبع انرژي جدا شده باشد که وصل سکسيونر زمين باعث بروز حادثه نگردد.
2- سکسيونر مورد عمل کاملاً شناخته شده باشد و براي انجام عمليات قطع و وصل از دستکش عايق متناسب با ولتاژ استفاده گردد.
3- از نظر ايمني قبل از انجام عمليات مکانيزم هوايي و اتصالات سکسيونر فوق قبل از عمل، دقيقاً مورد بازرسي قرار گيرد.
4- پس از وصل سکسيونر ارت هر سه فاز بازرسي شود که بطور کامل بسته شده باشند.
لازم به توضيح است که بسته شدن سکسيونر زمين در حالي که خط برق دار است ، باعث آسيب رسيدن به اپراتور و وارد شدن خسارات به دستگاهها و بروز اختلال در برق رساني مي گردد.
براي مما نعت از اين اتفاقات سيستم اينترلاک بين سکسيونر خط و سکسيونر زمين وجود دارد و فقط هنگامي که سکسيونر خط قطع باشد ، امکان وصل سکسيونر زمين وجود دارد .
اگر چه سيستم اينترلاک مانع بروز حادثه مي گردد ولي اين وسيله کافي نبوده و اپراتور مي بايست دقيقاً بازرسي لازم از شرايط موجود به عمل آورد تا مطمئن شود که دستگاه مجزا شده از طريق منابع ديگر برقدار نمي شود. جهت محدود کردن خطا هايي که اپراتورها سهواً مرتکب آن مي شوند ، بهترين روش استفاده از دستورالعمل هايي است که براي مجزا نمودن دستگاههاي مختلف توسط سرپرست پست تهيه و معمولاً در اتاق فرمان موجود است .
4) برقگير LA Lighting Arrester
براي جلوگيري از امواج اضافه ولتاژ ناشي از صاعقه و کليد زني استفاده ميشود . براي اطمينان بيشتر تمام تجهيزات يک پست در حدود 650 KV را مي توانند تحمل کنند (براي مدت کوتاه) ولي برقگير از ولتاژ 500 KV به بالا را برش داده و نمي گذارد به تجهيزات آسيبي برسد . ورود اضافه ولتاژها به تجهيزات باعث آسيب رسيدن به عايق تجهيزات مي رسد.
محل نصب برقگير برابر طراحي صورت مي گيرد ، ابتداي ورود خط، نزديک ترانس، باسبار و ...
وسايل مهم در پست مانند ترانسفورماتور قدرت در دو طرف آن( ورودي و خروجي) برقگير نصب مي کنند.
برقگيرهاي مورد استفاده عموماً از نوع برقگير با مقاومت غير خطي است که از يک يا چند خازن سري همراه با يک يا چند مقاومت غير خطي تشکيل شده است.
وجود اين خازنها و فواصل هوايي لازم است چون در زمان کار عادي از وجود جريان الکتريکي ، برقگير جلوگيري به عمل مي آيد.
زماني که ولتاژ سيستم به علتي بالا رود ، فواصل هوايي بين خازنها هادي جريال الکتريسيته خواهد شد و قوس الکتريکي در اين فواصل تشکيل مي شود . از اين پس جرياني که از مقاومت غير خطي عبور مي کند ميزان افت ولتاژ در دو سر برقگير و در نهايت در دو سر سيستم مورد حفاظت را تعيين مي نمايد.
معمولاً مقاومت هاي غير خطي که در برقگيرها به کار برده مي شوند از کاربيد سيليسيوم ساخته مي شوند .
اين مقاومت هاي غير خطي در برابر موج جريان اصلي از صاعقه يا عوامل ديگر مقاومت کمي نشان مي دهند و بدين ترتيب اين امواج را داخل خود هدايت کرده و سطح ولتاژ را در حد معيني نگه مي دارند. اما زماني که موج ولتاژ از داخل برقگير عبور کرده و به حالت عادي برگردد مقاومت هاي غير خطي ، به يک مقاومت بزرگ تبديل شده و جريان عبوري از داخل برق گير به طور قابل ملاحظه اي کاهش مييابد. کم شدن جريان باعث مي شودکه قوس الکتريکي در فواصل هوايي ناپايدار شده و در لحظه اي که ولتاژ سيستم از صفر عبور کند ـ قوس به طور کامل خاموش مي شود .
فواصل هوايي موجود در يک برقگير بايد در برابر بيشترين مقدار ولتاژ سيستم مقاومت نموده بدون اينکه امکان تخليه الکتريکي اين فواصل هوايي وجود داشته باشد. همچنين اين فواصل هوايي بايد بنحوي باشند که پس از هدايت موج جريان زياد حاصل از عاعقه با عوامل ديگر ، موقعي که ولتاژ سيستم به حالت عادي بر ميگردد جريان حاصله را در اولين نقطه صفر و ولتاژ را قطع کند.
کنتور برقگير:
جهت مشخص شدن تعداد دفعات عملکرد برقگير را از داخل دستگاهي بنام کنتور برقگير عبور مي دهند.
نکاتي که در مورد نصب برقگير ها بايد مورد توجه قرار گيرد:
اثر حفاظتي حتي برقگير هاي خوب در اثر کاربرد نامتناسب بطور قابل ملاحظه اي کاهش مي يابد، در موقع نصب برقگير بايد نکات زير مورد توجه قرار گيرد:
1-بايد اختلاف پتانسيل زمين برقگير کامل باشد.
2- برقگير بايد در مجاورت دستگاه حفاظت شونده قرار داده شود ، هر قدر که برقگير به دستگاه مورد حفاظت نزديکتر باشد اختلاف پتانسيل کمتري بين ترمينال برقگير و دستگاه وجود دارد.
3- سيم زمين برقگير بايد به اتصال زمين مشترک پست وصل شود.
4- سيم اتصال زمين نبايد هيچگونه پيچش يا حلقه اي داشته باشد زيرا اين باعث مي شود که اندوکتانس اضافه در مقابل جريان تخليه بوجود آيد.
5- در موقع نصب برقگير بايد توجه داشت که هرگونه هادي فازي ، چه داراي ولتاژ متفاوتي با ولتاژ سيستم و چه زمين باشد در خارج يک کره فرضي به شعاع R و دور برقگير باشد.
